Học qua chơi có mang tính học thuật không? Nghiên cứu nói gì về cách trẻ nhỏ học hiệu quả nhất

Tác giả:

Ms Kirsty van der Westhuizen

Trong giai đoạn đầu đời, “học thuật” không được định nghĩa bởi việc trẻ hoàn thành bài tập sớm hay ngồi ngay ngắn tại bàn học. Học thuật được thể hiện qua mức độ trẻ suy nghĩ sâu sắc, đặt câu hỏi, khám phá và tự kiến tạo ý nghĩa cho thế giới xung quanh.

“Học thuật” thực sự nghĩa là gì trong giáo dục mầm non?

Các nghiên cứu cho thấy rằng trẻ nhỏ học hiệu quả nhất khi được chủ động tham gia, kết nối xã hội và nuôi dưỡng sự tò mò trí tuệ.

Những gì thoạt nhìn giống như “chỉ là chơi” thực chất lại là những hoạt động nhận thức phức tạp:
trẻ đưa ra giả thuyết, thương lượng, phân tích quy luật, xây dựng ý tưởng và kiểm chứng suy nghĩ của mình.

Một chương trình học dựa trên chơi tiếp cận “học thuật” thông qua khám phá và trải nghiệm có mục đích. Ngôn ngữ, toán học, tư duy khoa học và kỹ năng giải quyết vấn đề được hình thành thông qua những trải nghiệm phong phú — nơi trẻ được khuyến khích khám phá, thử nghiệm, xây dựng mối quan hệ và diễn đạt suy nghĩ của mình.

Một lớp học truyền thống có thể trông “học thuật” hơn.
Nhưng một lớp học dựa trên tìm tòi khám phá lại mang tính học thuật sâu sắc hơn — theo cách phù hợp với sự phát triển của trẻ và hướng đến việc làm chủ kiến thức lâu dài.

Chúng ta không lựa chọn giữa “chơi” và “học”.
Chúng ta lựa chọn một mô hình nơi việc học chất lượng cao được nuôi dưỡng từ sự tò mò, sự tham gia và sự thấu hiểu.

Ngôn ngữ, toán học và khoa học phát triển như thế nào thông qua chơi?

Khi trẻ xây dựng công trình ở góc khối, các em đang tiếp cận những khái niệm về kỹ thuật và toán học.
Khi trẻ phân vai trong trò chơi giả tưởng, các em phát triển ngôn ngữ, tư duy xã hội và khả năng điều hành hành vi (executive function).
Khi trẻ khám phá khu vườn và thế giới tự nhiên, các em đang hình thành tư duy khoa học.

Ngôn ngữ phát triển mạnh mẽ khi trẻ cùng nhau hợp tác, thương lượng, kể chuyện và diễn đạt suy nghĩ.

Thay vì tách rời các môn học thành những bài học riêng lẻ, lớp học học qua chơi tích hợp chúng vào những trải nghiệm có ý nghĩa.

Nghiên cứu nói gì về học qua chơi?

Cách học này có thể trông khác với lớp học truyền thống, nhưng không hề kém phần “nghiêm túc” hay “học thuật”.

Thực tế, điều này phản ánh chính xác những gì hàng thập kỷ nghiên cứu đã chỉ ra:
trẻ nhỏ học tốt nhất thông qua sự tham gia chủ động, tò mò, hợp tác và khám phá bền vững.

Nhiều nghiên cứu cho thấy rằng các trải nghiệm sớm liên quan đến khám phá, tương tác xã hội và giải quyết vấn đề giúp phát triển chức năng điều hành — bao gồm khả năng lập kế hoạch, tập trung, ghi nhớ và tư duy linh hoạt.

Đây là những yếu tố dự đoán mạnh mẽ cho thành công sau này trong đọc viết và toán học.

Các nghiên cứu dài hạn cũng khẳng định tác động của giáo dục mầm non dựa trên chơi.
Dự án HighScope Perry Preschool đã theo dõi trẻ trong nhiều thập kỷ và cho thấy những trẻ tham gia chương trình học dựa trên khám phá có thành tích học tập cao hơn và kết quả cuộc sống tích cực hơn.

Kết luận từ hàng thập kỷ nghiên cứu rất rõ ràng:
Chơi không phải là khoảng nghỉ của việc học — mà chính là phương tiện mạnh mẽ để học.

Sự sẵn sàng cho việc học thực sự là gì?

Khi nghĩ về “school readiness”, nhiều phụ huynh thường liên tưởng đến việc đọc sớm hoặc làm toán nâng cao.

Tuy nhiên, các nhà giáo dục và nghiên cứu phát triển trẻ em định nghĩa sự sẵn sàng theo cách toàn diện hơn.

Trẻ được chuẩn bị tốt cho hành trình học tập khi có thể:

• Diễn đạt ý tưởng rõ ràng

• Tập trung và kiểm soát hành vi

• Hợp tác với bạn bè

• Kiên trì trước thử thách

• Tiếp cận vấn đề với sự tò mò

Môi trường học qua chơi tạo ra cơ hội hằng ngày để trẻ rèn luyện những năng lực này trong các tình huống thực tế.

Chơi và học không phải là hai thái cực đối lập

Cuộc đối thoại về giáo dục sớm không nên đặt trong lựa chọn “chơi hay học”.

Một môi trường học tập được thiết kế tốt, dựa trên khám phá, hoàn toàn có thể mang lại trải nghiệm học thuật sâu sắc — phù hợp với cách não bộ trẻ phát triển.

Khi trẻ khám phá, đặt câu hỏi, thiết kế, thương lượng và thử nghiệm, các em đang tham gia vào những hoạt động nhận thức phức tạp.
Đó chính là nền tảng cho ngôn ngữ, toán học, tư duy khoa học và năng lực học tập suốt đời.

Chơi chính là “công việc” của trẻ.

Và cũng chính từ đó, chúng ta kiến tạo những môi trường nơi việc chơi ý nghĩa trở thành con đường dẫn đến sự hiểu biết học thuật sâu sắc.